Print deze pagina

Veranderingen 2

Ten tijde van het schrijven van dit artikel hebben we een stormachtige periode achter de rug. In november 2011 bespraken we de afschaffing van de slavernij. In november 2012 het Sint Nicolaasfeest door de ogen van Marten Douwes Teenstra anno 1853. De laatste weken leken de thema’s samen te vallen. Het is nog steeds actueel.

Zwarte Piet

Dit jaar is er voor het eerst bezwaar ingediend bij de gemeente Amsterdam tegen de aanwezigheid van Zwarte Piet bij de intocht van Sinterklaas. Activist Quinsy Gario noemt in het programma Pauw en Witteman de rol van Zwarte Piet ‘een koloniale oprisping, een relikwie uit 1851, bedacht door Jan Schenkman’. In een discussie in De Wereld Draait Door gooit Prem Radhakishun olie op het vuur dat het feest hypocriet en racistisch is. Zelfs de Verenigde Naties bemoeit zich ermee in de persoon van onderzoekster Verene Shepherd. Zij is voorzitster van een werkgroep die over een jaar zal komen met een rapport voor de Mensenrechtenraad van de VN over de rol van Zwarte Piet in het kinderfeest. Er wordt onderzocht of Piet een racistisch stereotype is. Maar ze neemt alvast een voorzet en zegt in een interview met EenVandaag dat het sinterklaasfeest verboden moet worden. Ze voegt er nog aan toe dat het Sinterklaasfeest Nederland terugwerpt naar de tijd van de slavernij.

Dan gaat het als een vuurtje. Twitter, Facebook en kranten staan vol van kritieken. Binnen 2 dagen heeft een op Facebook gestarte Pietitie al 2 miljoen likes. De gemeente Groningen, waar dit jaar de landelijke intocht plaats vindt, nodigt mevrouw Shepherd uit, om gefundeerd veldwerk te verrichten. Een feest in Iran met zwartgeschminkt en felrode lippen, tamboerijn spelend, figuur Hajji Firuz blijkt in 2010 door dezelfde VN te zijn uitgeroepen tot een beschermde traditie. Op het Malieveld komen 500 demonstranten bijeen. Het lied ‘Sinterklaas wie kent hem niet – en natuurlijk Zwarte Piet’ staat na 31 jaar opnieuw in de hitlijsten. Bakker Hoekstra te Bedum maakt ‘schoorsteentjes’ en weet “Piet is zwart van het roet, niks slavernij, niks racisme.’ Allerlei spotprentjes doen de ronde. “Zwarte koffie? Ja het kan nu nog”.  Negerzoenen, moorkoppen, blanke vla, het mag zogenaamd opeens allemaal niet meer.

Ruim 90 procent van de Nederlanders piekert niet over het veranderen van het uiterlijk van Zwarte Piet, meldde Peil.nl. Een gering percentage ziet wel wat in een metamorfose van het knechtje van de Sint. “Hoofdpiet” Erik van Muiswinkel adviseert in het NRC; maak Piet minder zwart en minder knecht.

Respect

In het boekje ‘Respect’ las ik een interessante visie op discriminatie. In de burgerlijke cultuur wordt het woord discriminatie gebruikt voor situaties waarbij iemand vanwege zijn huidskleur [of geloof, seksuele geaardheid, etc] opzettelijk slechter wordt behandeld. Vaak wordt er echter door allochtonen mee bedoeld dat ze zich onrechtvaardig, als tweederangs burger behandeld voelen.  Ik deel met u even de ‘uitnodiging’ om stil te staan bij het gevoel in de volgende voorbeelden: Mag de allochtone man of vrouw even lang klagen over het weer als u (autochtoon)? Mag hij een even scherpe grap maken over het koningshuis als u? Mag hij dezelfde kritiek hebben op de regering als u? Etc. Of voelt een deel van de Nederlanders al snel: als het je niet bevalt dan ga je maar naar je eigen land; alsof het in jouw land zo goed geregeld is, et cetera.  Nee, u discrimineert niet, niet opzettelijk. Maar zou u er evenveel moeite mee hebben als er een kerk of een moskee in uw buurt werd gebouwd?

 

In de krant: een stichting Minimaclub wil in Hoogezand een intocht met regenboogpieten organiseren.  Een dag later staat er dat ze afhaken. “We hebben doodsbedreigingen binnengekregen en we zijn vergeleken met NSB’ers”. Op het Malieveld weet een fotograaf een vrouw uit Papoea-Nieuw-Guinea te beschermen. Zij werd aangezien voor een tegendemonstrante. De vrouw stamelt dat ze helemaal niet tegen Zwarte Piet is, maar juist ook tegen de VN. Ze vindt het belangrijker dat de VN tijd en geld steekt in onderzoek in West-Papoea en dat onderzoek naar Zwarte Piet onzin en geldverspilling is. Maar niemand die het hoort of het wil horen. “Ze is tegen Zwarte Piet!”

Regeringsaangelegenheid?

Premier Rutte vindt het geen zaak van de regering; “Zwarte Piet is zwart, daar kan ik niets aan veranderen.” Minister Jet Bussemaker van Cultuur schrijft de Kamer: ‘Tot de Nederlandse cultuur behoort ook dat verschillende opvattingen naast elkaar kunnen bestaan’

Is het iets waar de regering zich mee zou moeten bemoeien? In 1816 bepaalde Koning Willem I dat de kerk het ‘Algemeen Reglement voor het bestuur der Hervormde Kerk’ moest opvolgen. Waarmee de oude Dordtse kerkorde van 1618-1619 aan de kant werd gezet. Het orthodoxe volk protesteerde. Spanningen en conflicten volgden. Met in 1834 de Afscheiding tot gevolg.

Ook in dezelfde tijd in de krant een column. Een doctor in de godgeleerdheid verklaarde ooit dat de Bijbel een kinderlijk eenvoudig boek was. Men hoefde slechts te geloven wat er stond. De reactie dat er wel duizend verschillende religies zijn, die alle zijn gebaseerd op de Bijbel, dus voor velerlei uitleg vatbaar, dus het ingewikkeldste boek aller tijden, kreeg repliek met het antwoord dat de enige juiste interpretatie die van zijn eigen kerkgenootschap was. Als iedereen zich daar maar aan hield, dan was er naar zijn mening geen enkel probleem.

We mogen in Nederland geloven wat we willen. Maar gunnen we elkaar dat ook?

Jan Schenkman

Bij het lezen van de opmerking “relikwie uit 1851” greep ik direct naar mijn boekje van Marten Douwes Teenstra over de Kinderspelen. Had ik echt in mijn verhaal van vorig jaar over het hoofd gezien dat alleen over Sinterklaas werd gesproken en niet over een Zwarte Piet? Inderdaad. Alleen Sinterklaas. Weg illusie dat Zwarte Piet net zo lang bij de traditie hoort als Sinterklaas zelf.

De onderwijzer Jan Schenkman introduceerde Zwarte Piet in 1850 in zijn boekje ‘Sint Nicolaas en zijn Knecht’. Op de eerste twee bladzijden komen Sint en zijn knecht aan uit Spanje, op een stoomboot, toen een heel modern soort schip. Het versje kennen we nu als het liedje ‘zie ginds komt de stoomboot’. Hier staan vier dingen die toen nieuw waren; het liedje, de stoomboot, Spanje als woonplaats van Sint Nicolaas en Zwarte Piet als knecht, al werd hij toen nog niet zo genoemd. Wel is hij zwart en draagt het bekende pagetenue. Verderop in het boekje zien we dat Sinterklaas een bruin paard had. En ook de knecht had een paard, een zwarte.  

Jan Schenkman overleed in 1863. Hetzelfde jaar waarin Nederland de slavernij afschafte.

Niet alleen dat met de paarden is veranderd in de loop der jaren. De strenge Sinterklaas die dreigde om kinderen in de zak te stoppen en mee te nemen naar Spanje is veranderd in een kindervriend. Zwarte Piet veranderde van een boeman in een betrouwbare helper die de oude Sinterklaas bijstaat. Steeds vaker treedt hij op zonder de traditionele roede. Kinderen straffen is niet langer zijn taak. Misschien krijgt de Sint in de toekomst wel weer een modern vervoermiddel. Dat een multimiljardair met een ouderwets schip komt, rijmt niet met de versie van 1850 van de moderne stoomboot. En misschien krijgt Piet ook wel een andere kleur.

De tijd zal het leren. Tradities veranderen.

 

Omstreeks 1831 bekeerde De Cock zich tot het traditionele geloof van 1618/1619. Anno 2013 vechten we om behoud van een fictief figuur. Omdat hij “altijd” al zwart was.

Wat zou mevrouw Shepherd doen als Nederland niet het Sinterklaasfeest cq Zwarte Piet afschaft? Soldaten sturen?

Ik wens u een prettig Sinterklaasfeest. In welke kleur Piet u ook gelooft.

 

bronvermelding:

nu.nl, ad.nl, nrc.nl hetoudekinderboek.nl, Dagblad van het Noorden, De Kinderwereld (M.D. Teenstra), Respect (H. Kaldenbach).

 

J. Tuma



Vorige pagina: Teenstra 4 Volgende pagina: Afscheidingen anno 2014