Print deze pagina

Teenstra 4

Deze zomer was ik op Texel. Men vindt er De Cocksdorp en in het dorp het Teenstrapad. Is er een link met onze hoofdrolspelers uit 1834?

De Cocksdorp

Nee hoor, het was niet Hendrik de Cock naar wie het Texelse dorp vernoemd is.

De Cocksdorp heette aanvankelijk Nieuwdorp, maar werd al na een paar maanden vernoemd naar Nicolas Joseph de Cock. Hij was een tijdens de Belgische opstand (1830 - 1839) naar Rotterdam uitgeweken Antwerpse reder, die met anderen de 'Sociëteit van Eigendom van Eierland' heeft opgericht. Deze combinatie van ondernemende heren kocht in 1835 van de Staat het kwelderland ten oosten van de Zanddijk tussen het 'oude land' van Texel en het eiland Eijerland. Zij legden met behulp van 1500 arbeiders in de korte tijd van twintig weken (half april tot begin september 1835) een elf kilometer lange dijk aan, waardoor het 'buitenveld', een gedeeltelijk met zoutminnende planten begroeid wadgebied, tegenwoordig bekend als de Eierlandse polder, bedijkt werd.

Teenstrapad

Maar het is wel degelijk onze eigen Marten Douwes Teenstra naar wie het fiets-/wandelpad vernoemd is.

In 1835 was dus de polder Eijerland ontstaan.  Nu moest het nieuwe land in cultuur gebracht en ingericht worden. De maatschap zocht daartoe een projectleider; iemand met verstand van landbouw. Teenstra solliciteerde. Ongetwijfeld op grond van zijn ervaring als boer in een nieuwe polder (de Noordpolder) en zijn werk in Suriname als ‘adviseur der regering in landbouwaangelegenheden’ kreeg hij de baan. Zo werd Marten Douwes in 1835 benoemd  als directeur van de landbouw-onderneming in de polder Eijerland. Spoedig echter ontstonden er meningsverschillen tussen Teenstra en de maatschap o.l.v. De Cock. Al in februari 1837 was men tot het inzicht gekomen dat de betrekking van Teenstra in dienst van de Eijerlandse polder maar beter beëindigd kon worden. J.A. van der Vlis schrijft daarover in zijn boek 't Land van Texsel:        

Een commissie bestaande uit N.J. de Cock, P. Langeveld en mr. W. Bok lieten hem weten dat op zijn aanwezigheid geen prijs meer werd gesteld. Hij moest zijn vorderingen indienen, die zouden gecontroleerd en verrekend worden, waarop Teenstra zich volgens de notulen ‘onverwijld van Eierland diende te verwijderen”. Er was bezwaar tegen een bepaalde post, maar men betaalde het uit, op voorwaarde dat hij ‘zo ras mogelijk met zijn gezin’ zou vertrekken.

Aldus gebeurde. Opmerkelijk hierbij is, dat er sprake is van het vertrek van ‘Teenstra met zijn gezin’. Volgens de gegevens die we bij J.S. van Weerden lezen was Teenstra alleen naar Texsel vertrokken (het gezin zou dan weer bij zijn schoonmoeder in Ulrum achter gebleven zijn).

Artikel Vaderlandsche Letteroefeningen

In dit verband dient hier ook nog genoemd te worden dat er, ook in 1837, een uitgebreid verhaal over de moeizame inrichting van de polder op Texel verscheen, anoniem, in het periodiek Vaderlandsche Letteroefeningen, een toonaangevend literair-cultureel tijdschrift dat uitkwam in de periode 1761-1876. Volgens de Texelse schrijfster Irene Maas was M.D. Teenstra de schrijver. Zij nam het betreffende artikel over op haar site www.irenemaas.nl. De volledige tekst vindt u op die site onder Sitemap bij de artikelen i.v.m. ds. Huizinga en daarvan Eijerland.

Een aantal alinea’s lichten we eruit:

De dijk (…) is op verscheidene plaatsen uit te veel maal- of welzand zamengesteld, liggende de grond, als met den kruiwagen zamengekruid zijnde, tevens zeer los op elkander (...). 

De binnenzijde van den dijk, met een talus van slechts 1 op 2, is te steil, om op eene voldoende wijze te begroeijen en de noodige vastheid te bekomen (…). (…) hier en daar willekeurig opgekrooijen, waardoor de dijk hier minder fraai is dan in de drie eerste lijnen, hebbende hij een golvend aanzien. Ook bragt deze verhooging (...) eene nog steilere helling te weeg, zoodat deze schijnbare verbetering niet alleen mindere fraaiheid, maar tevens mindere sterkte veroorzaakt heeft. (…) heeft men het kanaal (...) slechts ter halve diepte gegraven, tot groote belemmering der waterlozing (...)  door ondiepten en inspoeling van gulzand uit de kreken, als ook door het gedurig instorten der wallen, zelfs voor aken geheel onbevaarbaar geworden is.

Verder vallen woorden als de lengte dier lijnen is zeer verschillend … de hoogte des dijks verschilt … ten gevolge van het late spuijen … wallen uitgespoeld … oevers ingekalfd … onevenredige breedte … hoeken en inhammen … waterlozing belemmerd. etc

Ondanks dat uit het artikel weer duidelijk naar voren komt dat Teenstra goede kennis van zaken had, is het ook duidelijk merkbaar dat de flinke kritieken op de fouten die waren gemaakt bij de aanleg van de polder, niet in dank zullen zijn aangenomen door degenen die dit in recordtijd hadden geleverd. En het artikel mag dan anoniem gepubliceerd zijn; het zal de Texelse bevolking heus wel duidelijk zijn geweest dat het artikel uit de koker van Teenstra kwam.

Opvallend in het artikel ook is dat over het jaar 1836 (toen Teenstra de scepter zwaaide) sprake was van buitengewoon schrale en drooge jaarsaizoen … kouden, ziltigen grond … nat najaar … geploegde zode niet zeer geschikt … droogte en overstuiving van zand … etc. Wilde hij zeggen dat hem niets te verwijten viel?!

Ook op Texel ging het dus mis met Marten Douwes “dankzij” zijn scherpe tong / pen.

In 1837 was hij weer terug in Ulrum. Daar wijdde hij zich nu geheel aan  publicistische werkzaamheden. Hij overleed er in 1864 op 69-jarige leeftijd en werd begraven op het  kerkhof op Snakkeburen.

We hebben inmiddels al veel over Marten Douwes gelezen. Een beleerd man, boer, wereldreiziger en schrijver was hij. Er is een straat naar hem vernoemd te Den Andel (M.D. Teenstraweg) waar hij zijn boerderij in de Noordpolder had en op Texel (Teenstrapad). In Ulrum is wel naar Hendrik de Cock een straat vernoemd, maar is nooit aandacht geschonken aan Marten Douwes Teenstra. Wellicht ligt hier een taak voor ons.

Evenement

Leuk om nog even te noemen is dat op het moment dat ik op Texel was, er een historisch toneelspel ‘Opstand! in Oosterend’ werd opgevoerd.  Bewoners van nu speelden bewoners en soldaten uit de Franse tijd na. Het was net alsof ze Ulrum Anno 1834 uitbeeldden. 

Had u trouwens de datum van ons volgend evenement al genoteerd? 20 september 2014!

 

bronvermelding:

texel.net; irenemaas.nl; 't Land van Texsel.

 

J. Tuma



Vorige pagina: Veranderingen Volgende pagina: Veranderingen 2