Print deze pagina

Na de Afscheiding 2

In de vorige Ollerommer lazen we dat de afgescheiden dominee en medestander van ds. H. de Cock, ds. H.P. Scholte met zijn volgelingen in 1847 een nederzetting stichtte in Iowa (VS): Pella.

In dezelfde tijd als Scholte vertrok een andere afgescheiden predikant naar Amerika: ds. A.C. van Raalte. Hij was de voorman van de Afscheiding in Overijssel en Drenthe. Met hem emigreerden dan ook veel gezinnen uit die provincies naar de Nieuwe Wereld.

Ruim 100 mensen gingen in Rotterdam aan boord van het Amerikaanse schip “The Southener”, in september 1846. Toen ze in New-York aankwamen stond de winter voor de deur. Ds. Van Raalte ging op verkenning uit en in februari 1847 vertrok een voorhoede van mannen in ossensleden naar het beloofde land: het oerwoud ten oosten van Lake Michigan.
Eerst velden de kolonisten een groot aantal zware bomen waarmee blokhutten werden gebouwd. Het was een zwaar bestaan, daar in de wildernis. Maar ze zetten door en zo verrees daar, niet ver van Lake Michigan, het begin van een nieuwe stad: Holland.
Na deze groep afgescheidenen volgden er meer, afkomstig uit diverse Nederlandse provincies. Welke provincies dat waren blijkt wel uit de namen van de nederzettingen die ze stichtten: Zeeland, Vriesland, Drenthe, Overijssel, Graafschap (met landverhuizers afkomstig uit het graafschap Bentheim). Ook was er een dorp dat “Groningen“ genoemd werd; het ontwikkelde zich tot centrum van houthandel.
In deze nederzettingen maakte de kerk en daarmee het kerkbestuur de dienst uit. Pas later kwam er, naast het kerkelijk, een apart burgerlijk bestuur. Wie nu, bijvoorbeeld via Google-maps, Holland opzoekt, ontdekt vele Nederlandse namen. Zo is er bijvoorbeeld een Huizinga avenue. Als we Holland noemen kunnen we niet voorbijgaan aan een door Nederlanders gestichte school: Hope College, waarmee het plaatselijke Theological Seminary is verbonden en waarvan het Van Raalte Institute deel uitmaakt.

Grand Rapids
Plm. 40 km ten noordoosten van Holland ligt Grand Rapids. Het ontwikkelde zich in de 19e eeuw tot het grotere bestuurlijke centrum van de regio. Ook hier volop namen die herinneren aan Nederlandse roots. In veel gevallen hangt dat samen met de emigratie van afgescheidenen. Maar let wel: niet alleen afgescheidenen emigreerden. Dat deden hervormden, katholieken enzovoort ook. Maar verhoudingsgewijs, gemeten naar de omvang van de groepen in Nederland, was het aantal afgescheidenen opvallend groot.
Emigratie is een moeizame, ingrijpende onderneming. Nu, en toen helemaal. Bovendien waren de meeste landverhuizers in het midden van de 19e eeuw eenvoudige, vaak weinig bemiddelde mensen. Gelukkig voor hen waren er (kerkelijke) instanties die hen bijstonden; hier, in Nederland, bij de voorbereidingen en daar, in Amerika, waren er geloofsgenoten die hielpen en gastvrijheid verleenden. De afgescheidenen ondervonden veel steun van de in 1628 door Nederlanders gestichte Reformed Church of Amerika. 1628… met andere woorden, dat betrof in de terminologie van hun geloofsgenoten in Nederland, hervormde kerken. Dus al spoedig gingen veel ‘gereformeerden’ in Amerika weer met ‘hervormden’ naar dezelfde kerk…
Dat kon natuurlijk niet goed gaan, te meer omdat er zowel door de ’hervormden’ als de ‘gereformeerden’ in Amerika (vaak hechte) banden onderhouden werden met de moederkerken in Nederland. Zo ontstonden er ook in Amerika spoedig ‘afgescheiden kerken’. Waarbij ook binnen de afgescheiden kerken zelf in Amerika in de loop der tijd, net als in Nederland, weer verschillende richtingen ontstonden. Juist ook door de term ‘reformed’ (wat zowel met ‘hervormd’ als ‘gereformeerd’ vertaald kan worden), is het een moeizame zaak om de verschillende calvinistische kerkgenootschappen in Amerika (en Canada) te vergelijken met de Nederlandse kerken.
Over ’t algemeen kun je zeggen dat de huidige Reformed Churches of America (RCA) ‘hervormde’ kerken en de Christian Reformed Churches (CRC) ‘gereformeerde’ kerken zijn.
We gaan niet proberen dat allemaal op een rijtje te zetten. En dat is ook niet nodig in het kader van dit artikel. We kunnen stellen dat er in de loop der jaren een bloeiende Nederlandse gemeenschap is ontstaan in het gebied rond de Grote Meren, met eigen kranten, verzekeringsmaatschappijen, scholen, banken, enzovoort. Wat de kerken betreft: in Grand Rapids treffen we onder andere aan: Netherlands Reformed Congregations, een Free Reformed Church en een Reformed Church of Amerika.
En er is Calvin College, opgericht in 1876 en verbonden met de CRC (zoals het Hope college in Holland verbonden is met de RCA). Er zijn daar ongeveer 4200 studenten en 315 medewerkers in de academische staf. Ook verbonden met de CRC zijn Dordt College en Kuyper College (genoemd naar Dr. Abraham Kuyper, de leider van de tweede orthodoxe uittocht uit de NHkerk, de Doleantie van 1886).
In Chicago trouwens (ook aan Lake Michigan) vestigden zich veel Groningers.

Canada
Ook naar Canada emigreerden veel Nederlanders, met name na de Tweede Wereldoorlog. Onder hen ook tal van gereformeerden. Ze vestigden zich met name in de provincies Alberta en Ontario. De eerste gereformeerde emigranten uit Nederland vestigden zich rond 1905 in het zuiden van Alberta. Kerkelijk vielen ze onder de dichtstbijzijnde CRC in Amerika, 650 km verderop in Montana(!) Met de groei van het aantal gereformeerden in Alberta groeide daar het aantal kerken, maar men bleef organisatorisch verbonden met de CRC in Amerika.

Later vestigden zich ook gereformeerden in Ontario. (Nota bene, we noemen in dit artikel speciaal de gereformeerden omdat we het hier hebben over een internationaal aspect van de Afscheiding, maar dat neemt natuurlijk niet weg dat ook de nodige hervormden en aanhangers van andere kerkgenootschappen en niet-kerkelijken emigreerden naar de genoemde plaatsen.)
Na de Tweede Wereldoorlog, toen het aantal Nederlandse gereformeerden zo sterk toe nam in Canada, werd door de CRC in Canada een emigratiecommissie in het leven geroepen die de geloofsgenoten (en anderen) uit het verre land door middel van veldwerkers (fieldmen) ging helpen bij het vinden hun weg in het nieuwe vaderland. En het aantal CRC-kerken groeide. In 1960 waren er al 31 in Alberta, 89 in Ontario en 22 in British-Columbia. Totaal hadden die kerken in Canada in 1960 60.000 leden. En daarnaast zijn er ook in dat land dan nog de leden van de RCA-kerken, die voor een deel ook hun wortels in de Afscheiding hebben.


In de volgende aflevering zullen we zien hoe de Afscheiding van 1834 zich verspreidde in andere (emigratie)landen


Bronnen:
A. Amelink, Gereformeerden overzee. Protestants-christelijke landverhuizers in Noord-Amerika (Amsterdam, 2006);
A.P. Crom e.a. (red), Anderhalve eeuw gereformeerden in stad en land - katern Overijssel. (Kampen, 1985)
H. Algra, Het wonder van de 19e eeuw. Van vrije kerken en kleine luyden. (Franeker, 1970)

Peter v.d. Burg



Vorige pagina: Na de Afscheiding 1 Volgende pagina: Na de Afscheiding 3