Print deze pagina

Na de Afscheiding 1

Als stichting houden we ons niet bezig met de inhoudelijke strijd van de Afscheiding. Wel is het voor de beeldvorming interessant om eens te kijken hoeveel nawerking de vanuit Ulrum gestarte Afscheiding heeft gehad.

Ulrum op de kaart
Dat de Afscheiding van 1834 onder leiding van ds. Hendrik de Cock en daarmee het begin van alle kerken die zich in onze tijd gereformeerd noemen (of noemden), begon in Ulrum, mag als bekend worden verondersteld. In ieder geval bij de inwoners van het dorp zelf, zeker sinds 2008/2009, toen de stichting Ulrum 1834 begon met het organiseren van evenementen. Ook de wijde regio (met name Noord- en West- Groningen en het aangrenzende Friese gebied) heeft er via promotieactiviteiten kennis van kunnen nemen, met als gevolg: bezoek aan Ulrum tijdens die evenementen.

Door die promotie is Ulrum (weer) op de kaart gezet in een veel groter gebied dan genoemde regio. Daarbij helpt het natuurlijk geweldig dat de Afscheiding een relatie heeft met het gereformeerde volksdeel – en daarbij rekenen we gemakshalve dan ook nog even de leden van de voorheen gereformeerde kerken die nu deel uitmaken van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Daardoor mag er van uitgegaan worden dat er bij die promotie zeker bij een half miljoen Nederlanders geappelleerd wordt aan iets wat (misschien nog vaag) bekend is en wat daardoor de aandacht richt op het Noord-Groningse dorp.

Nationaal en internationaal
De Afscheiding van 1834 – dit jaar dus 180 jaar geleden - zette ooit Ulrum op de kaart. En met de evenementen die de stichting Ulrum 1834 organiseert wordt het dorp dus ook tegenwoordig weer op de kaart gezet. Dat geldt voor Nederland en het kan ook voor het buitenland gelden, tenminste, als de bijbehorende promotie internationaal uitgerold wordt. Ook daarbij kan, net als met de promotieactiviteiten op nationaal niveau aangesloten worden bij de relatie Afscheiding-gereformeerde kerken. Net zo goed namelijk als de Afscheiding niet tot Ulrum beperkt bleef, bleef zij ook niet tot Nederland beperkt.

Internationale verspreiding van de Afscheiding van 1834
Die verspreiding heeft in de 19e eeuw en ook later vooral plaats gevonden door emigratie van afgescheidenen. Natuurlijk hebben in de loop der jaren afgescheidenen / gereformeerden zich gevestigd in vele landen, over de hele wereld. Maar in verhouding is dat toch vooral het geval geweest in de bekende emigratielanden Amerika, Canada en Zuid-Afrika. Daar hebben zij hun eigen gereformeerde kerken gesticht en daarbij vaak ook scholen en andere instellingen, zodat er in die landen een gereformeerde cultuur ontstond, met de bijbehorende instituten, vergelijkbaar met die in het land van oorsprong, Nederland. Dat alles is blijven bestaan en heeft zich ontwikkeld, door de jaren heen, tot heden toe.
Een gevolg van die situatie is, dat de Afscheiding van 1834 ook in de belangstelling staat van velen in genoemde emigratielanden. Geen wonder daarom dat de historische hervormde kerk van Ulrum, waar ooit die Afscheiding begon, elk jaar heel wat bezoekers uit Amerika, Canada en dergelijke landen trekt.

Amerika / H.P. Scholte

Nu eerst weer terug naar het begin: 1834 in Ulrum. Ds. H.de Cock dus. Zeker, maar ook ds. H.P. Scholte moet dan genoemd worden. (Om vergissingen te voorkomen; de Scholtestraat in Ulrum is niet naar hem genoemd, maar naar een(achter)naamgenoot H. Scholte, die van 1878-1913 onderwijzer was in Ulrum en z’n sporen heeft verdiend, ook buiten Ulrum, op onderwijsgebied. Over hem is een artikel verschenen op www.infonu.nl - zie aldaar). Sommigen beweren dat ds. Scholte, hervormd predikant te Genderen en Doeveren, de laatste zet heeft gegeven in Ulrum om het ingrijpende besluit te nemen, over te gaan tot de daad der Afscheiding.

In bovengenoemd artikel staat over ds. Scholte:
H.P. Scholte was uitgesproken rechtzinnig en bovendien eigenzinnig, zeker wat de kerkelijke organisatie betreft. Hij trok zich weinig aan van de hogere bestuursorganen; voor hem telde alleen de plaatselijke kerk. Hij was dan ook volstrekt solidair met zijn collega ds. Hendrik de Cock in het Noord-Groningse Ulrum die, even rechtzinnig, samen met zijn kerkenraad lijnrecht tegenover het hervormd kerkbestuur was komen te staan. In 1834 ging Scholte naar zijn collega in Ulrum en in oktober van dat jaar vond in Ulrum onder leiding van De Cock de eerste Afscheiding van de Hervormde Kerk plaats, waardoor de (latere ) gereformeerde kerken ontstonden. Niet lang na Ulrum volgde de kerk van Genderen en Doeveren. In 1847 vertrokken ds. Scholte en zevenhonderd volgelingen naar Noord-Amerika. Scholte stichtte er in Iowa de nederzetting Pella. Hier wilde de dominee zijn ideaal realiseren: de vorming van een vrije, gereformeerde samenleving.

Scholte was dus een eigenzinnig heer, bovendien was hij welgesteld. Hij was dus in twee opzichten een onafhankelijke persoonlijkheid: hij had zijn eigen, soms nogal aparte opvattingen, ook in godsdienstig opzicht, en was daar onverzettelijk in. Dat soort mensen komt altijd snel in conflict met de omgeving waarin ze verkeren; Scholte ook. Op den duur ging hij weer z’n eigen gang. En hij kon zich dat in financieel opzicht ook veroorloven: hij was financieel onafhankelijk.

Hoe het ook zij, ds. Scholte stichtte dus een nederzetting van Nederlandse gereformeerden in Pella en hielp ook financieel om de zaak daar van de grond te tillen. Het werd de moederkolonie voor een aantal nederzettingen, onder andere Orange City (ook in Iowa).

Als een van de eerste gebouwen werd in die nederzettingen natuurlijk een kerk gebouwd. Tegenwoordig is Pella een stadje met plm. 10.000 inwoners met allang niet meer één gereformeerde kerk. In tegendeel, er zijn nu – zo lezen we in een artikel op het internet - 17 godsdienstige genootschappen, waarvan 9 van Nederlands-Calvinistische richting (!)

In dezelfde tijd als Scholte vertrok een andere afgescheiden predikant naar Amerika: ds. Van Raalte. Hij trok met zijn volgelingen de oerwouden in ten oosten van Lake Michigan. Ook daar verrezen nederzettingen, waaronder ”Holland”.

Daarover meer in de volgende aflevering.


Peter v.d. Burg



Vorige pagina: Afscheidingen anno 2014 Volgende pagina: Na de Afscheiding 2